Συναισθηματικός δεσμός και σχέσεις

Οι άνθρωποι από μικροί προσπαθούμε να ικανοποιήσουμε την ανάγκη μας για συναισθηματική επαφή. Αυτή η ανάγκη στα πρώτα χρόνια της ζωής μας καλύπτεται, συνήθως, από τους γονείς μας ή / και τους φροντιστές μας.

Τα παιδιά αναζητούν φροντίδα, προσοχή και συναισθηματική ασφάλεια από τους φροντιστές τους και πράγματι δεν είναι λίγες οι φορές που στη ερώτηση «πόση αγάπη έχουμε λάβει στην ζωή μας», για να απαντήσουμε ο νους μας πηγαίνει στην οικογένειά μας.

Η θεωρία του συναισθηματικού δεσμού περιγράφει την ανάγκη των ανθρώπων για μακροχρόνιες συναισθηματικές σχέσεις.

Από τα πρώτα κιόλας χρόνια της ζωής μας, ο κάθε άνθρωπος αναπτύσσει συγκεκριμένους τρόπους συναισθηματικής σύνδεσης, τους οποίους επαναλαμβάνει σε όλες τις σημαντικές σχέσεις του.

Ο βασικός φροντιστής λειτουργεί ως ένα είδος «ψυχικής-εσωτερικής οργάνωσης» για το παιδί. Κάθε παιδί χρειάζεται αυτή την σχέση, για να μπορέσει να αναπτυχθεί επιτυχώς.

Τα παιδιά χρειάζεται να έχουν μια ζεστή, στενή και σταθερή σχέση με τη μητέρα ή τον φροντιστή τους, για να μεγαλώσουν με ασφάλεια και ψυχική υγεία.

Συναισθηματική ασφάλεια και ανασφάλεια

Ασφαλής Συναισθηματικός Δεσμός

Τα μωρά παίζουν και εξερευνούν ελεύθερα νιώθοντας ασφάλεια με την παρουσία της μητέρας τους. Επηρεάζονται αν η μητέρα απομακρυνθεί και ηρεμούν γρήγορα επιστρέφοντας στο παιχνίδι τους, όταν η μητέρα επιστρέφει στον χώρο.

Οι μητέρες που δημιουργούν ασφαλή δεσμό ανταποκρίνονται στο κάλεσμα του παιδιού τους, είναι στοργικές και συναισθηματικά διαθέσιμες. Τα μωρά εκφράζουν ελεύθερα τόσο τα θετικά όσο και τα αρνητικά συναισθήματά τους και δεν αναπτύσσουν άμυνες για να διαχειριστούν δυσάρεστα συναισθήματα.

Αποφευκτικός Συναισθηματικός Δεσμός

Τα μωρά με ανασφαλή αποφευκτικό συναισθηματικό δεσμό δείχνουν αδιάφορα στην παρουσία της μητέρας. Όταν η μητέρα απομακρύνεται δεν αναστατώνονται και όταν επιστρέψει μπορεί να την αποφύγουν ή να αντιδράσουν έντονα.

Οι μητέρες που δημιουργούν αυτόν τον δεσμό, συχνά είναι θυμωμένες και δεν ξέρουν πως να διαχειριστούν την δυσφορία του μωρού.

Μελέτη έδειξε ότι τα μωρά με αποφευκτικό δεσμό είναι το ίδιο αναστατωμένα σε σωματικό επίπεδο με τα παιδιά με ασφαλή δεσμό, όταν βιώνουν το άγχος αποχωρισμού. Ωστόσο, έχουν μάθει να κρύβουν τα συναισθήματά τους, για να παραμείνουν κοντά στον γονέα χωρίς να απορριφθούν.

Μεγαλώνοντας, τα παιδιά αυτά δεν εστιάζουν στα συναισθήματά τους, στηρίζονται κυρίως στον εαυτό τους και μοιάζουν αυτάρκη. Μπορεί να είναι πιο εχθρικά ή να δείχνουν απόμακρα.

Η αποφυγή και η συναισθηματική απόσταση αποτελούν τον βασικό τρόπο αντιμετώπισης του κόσμου. Δεν επιλύουν προβλήματα μέσω της επαφής και προτιμάνε να αποσύρονται ή και να απομακρύνονται.

Αμφιθυμικός Συναισθηματικός Δεσμός

Tα μωρά με αμφιθυμικό συναισθηματικό δεσμό είναι προσκολλημένα στη μητέρα τους και δεν εξερευνούν το περιβάλλον ή δεν παίζουν όταν βρίσκεται και εκείνη στο χώρο.

Αν η μητέρα απομακρυνθεί αναστατώνονται και όταν επιστρέφει παρουσιάζουν αμφιθυμική συμπεριφορά. Από την μια επιδιώκουν την επαφή μαζί της και από την άλλη δείχνουν θυμωμένα. Αυτά τα μωρά δεν ανακουφίζονται εύκολα.

Τα παιδιά αυτά μοιάζουν να αναζητούν την στενή επαφή αλλά η ασυνέπεια στον τρόπο που η μητέρα ανταποκρίνεται υπονομεύει την εμπιστοσύνη τους.

Αυτός ο δεσμός επηρεάζει σε μεγάλο βαθμό αρνητικά την αυτονομία, την αυτοπεποίθηση και της κοινωνικές σχέσεις και δεξιότητες του παιδιού.

Αποδιοργανωμένος Συναισθηματικός Δεσμός

Ο αποδιοργανωμένος συναισθηματικός δεσμός μπορεί να αναπτυχθεί σε οικογένειες όπου υπάρχει κακοποίηση ή παραμέληση.

Η μητέρα, η οποία υπό κανονικές συνθήκες, παρέχει ασφάλεια στο παιδί, γίνεται συγχρόνως πηγή φόβου. Αυτές οι μητέρες μπορεί να κακοποιούν ή παραμελούν το παιδί. Αυτός ο δεσμός μπορεί να δημιουργηθεί, εάν η μητέρα πάσχει από κάποια ψυχική διαταραχή, έχει εθισμό σε ουσίες ή αντιμετωπίζει πολλούς επιβαρυντικούς κοινωνικούς παράγοντες.

Τα μωρά αυτά μπορεί να παρουσιάζουν έντονο άγχος ή να μην έχουν καθόλου έκφραση συναισθημάτων. Μοιάζουν παγωμένα τόσο ψυχικά όσο και σωματικά. Μεγαλώνοντας τα παιδιά αυτά γίνονται ελεγκτικά και επιθετικά.

Ο συναισθηματικός δεσμός που θα αναπτύξει ένα παιδί επηρεάζει τον τρόπο που θα δημιουργήσει τις σχέσεις του μεγαλώνοντας.

Το μοντέλο αυτό λειτουργεί συχνά θετικά, δηλαδή έχοντας το παράδειγμα του παρελθόντος περιμένουμε να αγαπηθούμε από τους γύρω μας απλά και μόνο επειδή έχουμε αγαπηθεί.

Μπορεί όμως να λειτουργήσει και αρνητικά, σε περιπτώσεις που σαν παιδιά εισπράτταμε αρνητικά συναισθήματα από τους γονείς μας, εκνευρισμό ή και δυσφορία.

Τύποι συναισθηματικού δεσμού στην ενηλικίωση

Ασφαλής Ενήλικας

Ασφαλής ενήλικας χαρακτηρίζεται αυτός που έχει αυτοπεποίθηση, καλές διαπροσωπικές σχέσεις, αισιόδοξη στάση και παρουσιάζει ένα θετικό μοντέλο για τον εαυτό του και για τους άλλους.

Εύκολα δημιουργεί σχέσεις και δεν φοβάται ούτε στην στενή σχέση ούτε την απόρριψη. Αναζητά την συντροφικότητα, την εμπιστοσύνη και τη φροντίδα. Δημιουργεί συνήθως μακροχρόνιες και σταθερές σχέσεις.

Δε φοβάται την αποτυχία ούτε σε προσωπικό – κοινωνικό επίπεδο ούτε στο επαγγελματικό.

Αποφευκτικός Ενήλικας

Ο αποφευκτικός ενήλικας δεν εμπιστεύεται εύκολα και αποφεύγει τις στενές σχέσεις γιατί τον αγχώνουν. Έχει μάθει να μπλοκάρει και να καταπιέζει τα συναισθήματά του και δεν ανοίγεται εύκολα.

Δείχνει αποστασιοποιημένος, μοιάζει ανεξάρτητος, και δεν παρέχει αλλά ούτε δέχεται υποστήριξη.

Αμφιθυμικός Ενήλικας

Ο αμφιθυμικός ενήλικας είναι δύσπιστος, εστιάζει στα αρνητικά συναισθήματα, στις υπερβολές, τη ζήλια και επιζητά την αποδοχή για να νιώσει ασφάλεια.

Πολλές φορές έχει την ανάγκη ελέγχου στις σχέσεις. Φοβάται την εγκατάλειψη και παρουσιάει δυσπιστία ως προς τη η δέσμευση του συντρόφου του.

Έχει χαμηλή αυτοεκτίμηση, επιθυμεί πάρα πολύ τη δέσμευση στη σχέση, αλλά συχνά γίνεται κυριαρχικός. Κάνει υπερβολικά πράγματα μέσα στη σχέση για να εξασφαλίσει τη φροντίδα και την υποστήριξη του συντρόφου.

Αποδιοργανωμένος Ενήλικας

Ο αποδιοργανωμένος ενήλικας παρουσιάζει σημαντικές δυσκολίες στις διαπροσωπικές σχέσεις και συχνά ο δεσμός αυτός συνδέεται με την εκδήλωση ψυχοπαθολογίας.

Χαρακτηρίζεται από χαμηλή αυτοεκτίμηση, διαστρεβλωμένη εικόνα του εαυτού και δυσκολίες στην συγκέντρωση. Συχνά αντιμετωπίζουν αγχώδεις και συναισθηματικές διαταραχές

Ο ασφαλής δεσμός δημιουργείται κυρίως τα δύο πρώτα χρόνια της ζωής . Ωστόσο, ένας φροντιστής που μπορεί να ακολουθούσε πιστά τις αρχές του ασφαλή συναισθηματικού δεσμού, αλλά σταματάει να ανταποκρίνεται στις ανάγκες του παιδιού όταν μεγαλώνει ή προσφέρει την αγάπη του υπό συνθήκες, παύει να ευνοεί τη συνέχιση του ασφαλούς δεσμού.

Αντίστοιχα, ένας φροντιστής που μπορεί να μην ανταποκρινόταν τόσο λειτουργικά  κατά τα πρώτα χρόνια της ζωής του παιδιού, μπορεί με μεγάλη προσπάθεια να δημιουργήσει έναν ασφαλή δεσμό και αργότερα.

Μια ανασφαλής πρόσδεση, μπορεί να διορθωθεί με μια επόμενη σχέση. Μια υγιής ενήλικη σχέση μπορεί να αντισταθμίσει τις επιπτώσεις μιας δύσκολης παιδικής ηλικίας.

Και βέβαια μια καλή εμπειρία ψυχοθεραπείας μπορεί να βοηθήσει σε μεγάλο βαθμό. Η θεραπευτική διαδικασία φέρνει στο προσκήνιο τις λειτουργίες πρόσδεσης και στοχεύει σε επανορθωτικές εμπειρίες που δημιουργούν κερδισμένη ασφάλεια.

Χωρίς όμως προσπάθεια και συνειδητή δουλειά με τον εαυτό, οι τύποι συναισθηματικού δεσμού τείνουν να παραμένουν σταθεροί και μάλιστα να περνούν από τη μια γενικά στην άλλη.