Πώς θέτω υγιή όρια;

Το να θέτουμε όρια είναι ένα αναπόσπαστο κομμάτι της ταυτότητάς μας και επηρεάζει άμεσα την ψυχική μας υγεία. Υπάρχουν διάφορες κατηγορίες ορίων… υπάρχουν τα «σωματικά όρια», τα «υλικά», τα «γνωστικά», τα «πνευματικά» αλλά και τα «συναισθηματικά». Τα όρια μπορούν να κυμανθούν από το χαλαρό επίπεδο έως και το άκαμπτο. Τα υγιή όρια βρίσκονται συνήθως κάπου στο ενδιάμεσο.

Τι είναι όμως τα υγιή όρια; Πώς τα θέτουμε; Και γιατί είναι τόσο σημαντικά για την ψυχική μας υγεία και την αυτοφροντίδα;

Πριν ξεκινήσουμε να δίνουμε απαντήσεις στα παραπάνω ερωτήματα, είναι καλό να έχουμε στον νου μας, πως το να αποδεχόμαστε τον εαυτό μας, να του δείχνουμε συμπόνια και καλοσύνη είναι αλληλένδετα με τον καθορισμό υγιών ορίων.

Πώς ορίζουμε τα υγιή όρια;

Το όριο θα μπορούσε να οριστεί ως ένας «περιορισμός» ή μια «απόσταση» ανάμεσα σε ένα άτομο και σε ένα άλλο. Είναι ένα καλά καθορισμένο μέρος, από το οποίο ξεκινάνε τα θέλω και οι επιθυμίες του ενός και τελειώνουν τα θέλω και οι επιθυμίες του άλλου. Σκοπός του να θέτουμε υγιή όρια είναι το να μας προστατεύουν, να μας προσδίδουν ταυτότητα και να υπερασπίζονται την ευημερία μας. Διασφαλίζουν την πνευματική και συναισθηματική μας σταθερότητα.

Εμείς οι ίδιοι θα επιλέξουμε σε ποιες περιπτώσεις τα όριά μας θα είναι άκαμπτα, χαλαρά ή κάπου στο ενδιάμεσο. Η παντελής έλλειψη ορίων μπορεί να υποδηλώνει ότι έχουμε χαμηλή αυτοεκτίμηση ή και ότι εξαρτόμαστε σε μεγάλο βαθμό από άλλους (Cleantis, 2017).

Υγιή όρια και αυτοφροντίδα!

Τα υγιή όρια είναι από τα πιο βασικά στοιχεία της αυτοφροντίδας. Θέτοντας υγιή όρια, σε όλες τις πτυχές της ζωής μας, μπορούμε να αποφύγουμε τυχόν δυσαρέσκειες, εντάσεις, παρερμηνείες, θυμό και εξάντληση (burnout). Τα υγιή όρια είναι στοιχείο της αυτοφροντίδας, καθώς μας βοηθάνε να παίρνουμε αποφάσεις έχοντας υπόψιν το δικό μας καλό και όχι μόνο το καλό των άλλων.

Έτσι, κερδίζουμε την αυτονομία, την ανεξαρτησία μας και βελτιώνουμε την ψυχική μας υγεία (Raynor et al., 2017). Βάλε τα όριά σου και δες την ζωή σου να αλλάζει! Οι γύρω μας, μας συμπεριφέρονται ανάλογα με τα όρια που (δεν) έχουμε θέσει.

Πώς θέτουμε υγιή όρια;

Σίγουρα δεν είναι μια διαδικασία που την κάνεις μια φορά και τελείωσες. Για να «σέβεσαι» τα όρια που θέτεις, πρέπει να τα επικοινωνείς ξεκάθαρα και να μην τα αφήνεις στην τύχη τους.

Το πρώτο βήμα για να θέσεις σωστά υγιή όρια είναι να εξετάσεις τα ήδη υπάρχοντα όρια που έχεις στις σχέσεις σου. Είναι πολύ σημαντικό να αποφασίσεις τι είδους όρια θέλεις να θέσεις και σε ποιους. Θέτω όρια σημαίνει τα εκφράζω, τα επικοινωνώ, τα αποδέχομαι, τα σέβομαι, τα τιμάω, τα ξανά επικοινωνώ και φροντίζω ώστε να μην παραβιάζονται. Αλλά κι αν παραβιαστούν, να είμαι εκεί για να τα υπερασπιστώ.

Πολλοί σχετίζουν τα όρια με τη δημιουργία ενός τοίχους. Φοβούνται ότι θα χαρακτηριστούν απόμακροι ή και σκληροί. Αντίθετα, το να θέτεις όρια και να τα υπερασπίζεσαι είναι μια διαδικασία που δείχνει στους άλλους πως να συνυπάρχουν μαζί σου.

1. Χρησιμοποίησε πρώτο πρόσωπο. Είναι σημαντικό να εκφράζεις λεκτικά και να επικοινωνείς άμεσα τα όριά σου. Εσύ και μόνο εσύ έχεις την ευθύνη για το πώς αντιλαμβάνεσαι τη ζωή σου και για το πως επιτρέπεις τους άλλους να σου συμπεριφέρονται.
2. Αναγνώρισε και υποστήριξε τις αξίες και τις ανάγκες σου. Αν δεν εκφράσεις τα συναισθήματα και τα θέλω σου, ο άλλος δεν μπορεί να εισχωρήσει στο μυαλό σου και να σε καταλάβει.
3. Επικοινώνησε τα όριά σου με ξεκάθαρο τρόπο. Διαφορετικά, είναι πολύ πιθανόν ο άνθρωπος που έχεις απέναντί σου να λειτουργεί με το δικό του τρόπο σκέψης και σύμφωνα με τα δικά του βιώματα. Το να θέτουμε κάποιους «κανόνες» στις σχέσεις μας δε σημαίνει πως δεν αγαπώ και δε σέβομαι τον άλλον. Αντίθετα, με αυτόν τον τρόπο εκφράζουμε την εκτίμησή μας στον άλλον, καθώς είμαστε από την αρχή ξεκάθαροι, αποτρέποντας πιθανές παρεξηγήσεις.
4. Εξασκήσου στο να λες «όχι» … απλά και σταθερά σε κάτι που δε θέλεις να κάνεις. Δε χρειάζεται να εξηγήσεις κάτι παραπάνω ή να απολογηθείς (Kairns, 1992).
5. Αποδέξου ότι δεν μπορούμε να ικανοποιούμε όλους γύρω μας και να αρέσουμε σε όλους. Το να βάζεις όρια δεν σημαίνει πως επιβάλλεις στον άλλο τις δικές σου ανάγκες. Θέτεις απλά τις δικές σου προϋποθέσεις για αυτή την σχέση, σεβόμενος και τις δικές του. Ο καθένας έχει τη δική του προσωπικότητα και τα δικά του προσωπικά βιώματα. Στόχος μιας σχέσης είναι να μπορέσουμε να βρούμε μια κοινή γραμμή για να συνυπάρχουμε όσο πιο αρμονικά γίνεται.

Το να θέτουμε όρια είναι πολύ σημαντικό, ωστόσο εξίσου σημαντικό είναι να σεβόμαστε και τα όρια που έχουν θέσει οι άλλοι. Αυτό ισχύει για όλες τις σχέσεις μας… όπου υπάρχει αλληλεπίδραση. Ο καθορισμός ορίων δεν είναι κάτι εγωιστικό. Είναι ένδειξη ότι αγαπάμε τον εαυτό μας. Όλα πηγάζουν από μέσα μας. Αν δεν είμαστε καλά με τον εαυτό μας, πώς θα είμαστε καλά με τους γύρω μας;